ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦਾ ਵਧਦਾ ਖ਼ਤਰਾ

*ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਰਦੀ ਦੁਨੀਆ, ਅਮਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਬਿਊਰੋ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਜੰਗਾਂ, ਖੇਤਰੀ ਟਕਰਾਵਾਂ, ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਦੌੜ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਤਿੱਖੀ ਹੋ ਰਹੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਸੰਕਟ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ, ਚੀਨ ਤੇ ਤਾਇਵਾਨ ਦਾ ਵਿਵਾਦ, ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਗਲੋਬਲ ਰਿਸਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਦੌਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧੀ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ 2026 ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਰਿਸਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 155 ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ 1,300 ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ 36 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਜੰਗ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ `ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿੰਨਾ ਚਿੰਤਤ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਣਨੀਤਕ ਅਧਿਐਨ ਸੰਸਥਾਨ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਦਸ਼ੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਆਨ ਫਾਰੇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ਸੀ.ਐਫ.ਆਰ.) ਦੀ 2026 ਲਈ ਟਕਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੇ ਹੋਰ ਤਿੱਖੇ ਹੋਣ, ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਣ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਨਵੇਂ ਫ਼ੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਚੀਨ-ਤਾਇਵਾਨ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਰਗੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਦਲੀ
ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ `ਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਡਰੋਨਾਂ, ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡਣੇ ਪਏ ਹਨ।
ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਫ਼ੌਜੀ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਨਾਟੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੌਜੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਜਾਂ ਹਮਲੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚਾਲੇ ਸਿੱਧਾ ਫ਼ੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਤੱਕ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਬਣਿਆ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਇਲ-ਫਲਿਸਤੀਨ ਸੰਕਟ, ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਤਬਾਹੀ, ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿਚਾਲੇ ਟਕਰਾਅ ਵੀ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ `ਤੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਅਸਰ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਚੀਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਤੇ ਤਾਇਵਾਨ ਦਾ ਸਵਾਲ
ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਤਾਇਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਤਾਇਵਾਨ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਤਾਇਵਾਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੇ ਤਣਾਅ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧਾ ਫ਼ੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਾਇਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਅਸਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਉੱਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਵਧਾਈ ਚਿੰਤਾ
ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਪੱਖ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਦੌੜ ਹੈ। ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਐਸ.ਆਈ.ਪੀ.ਆਰ.ਆਈ.) ਦੀ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 12,187 ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 9745 ਫ਼ੌਜੀ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ `ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਲਗਭਗ 4012 ਹਥਿਆਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ, ਜਦਕਿ 2100 ਤੋਂ 2200 ਹਥਿਆਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੌਕਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੇਤ ਨੌਂ ਮੁਲਕਾਂ ਕੋਲ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਐਸ.ਆਈ.ਪੀ.ਆਰ.ਆਈ. ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਥਿਆਰ ਕੰਟਰੋਲ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦੌੜ ਕਾਰਨ ਪਰਮਾਣੂ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਖ਼ਾਸ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਾਲੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਿਊ ਸਟਾਰਟ ਸੰਧੀ ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵੀ ਘੱਟ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ
ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਕਸਰ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸੁਡਾਨ, ਸਾਹਿਲ ਖੇਤਰ, ਕਾਂਗੋ ਅਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸਰਹੱਦੀ ਤਣਾਅ ਵੀ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਹਨ।
ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਏ.ਸੀ.ਐੱਲ.ਈ.ਡੀ. ਅਨੁਸਾਰ 2025 ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ 550 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ, ਡਰੋਨ ਹਮਲੇ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਹੁਣ ਕੁਝ ਜੰਗੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

ਜੰਗ ਦੀ ਕੀਮਤ ਆਮ ਲੋਕ ਚੁਕਾ ਰਹੇ ਹਨ
ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਮਿਆਜ਼ਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ, ਹਸਪਤਾਲ, ਸਕੂਲ, ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗੀ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਬਜਟ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧਦੀ ਹੈ।

ਅਮਨ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤੀ ਹੀ ਇਕੋ ਰਾਹ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੀ ਪੱਕੀ ਆਹਟ ਕਹਿਣਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ `ਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਜੰਗ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਤਬਾਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਭਰੋਸਾ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਾਦਸੇ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਜੰਗਬੰਦੀਆਂ ਕਰਵਾਉਣ, ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ।
ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੇ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਈ। ਅੱਜ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਜੰਗ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।