ਕਿਚਨ ਗਾਰਡਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ-ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ

ਡਾ. ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ
ਫੋਨ: 630-303-8330
ਓਸਵੇਗੋ, ਇਲੀਨਾਏ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਡਾ. ਮੁਖਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੰਦਰਾ ਐਮ.ਡੀ. ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਕਿਚਨ ਗਾਰਡਨਰ ਹਨ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਓਸਵੇਗੋ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਚਨ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਕਲਾਸਰੂਮ- ਦੋਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਗਾਰਡਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਨਾਲ ਉਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਗਾਰਡਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦਿਆਂ ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਨੇ ਹਰੇਕ ਪੌਦੇ ਬਾਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਦੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੁਪਹਿਰ, ਮੈਂ ਧਾਰ ਲਿਆ ਕਿ ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਸ ਸਬੰਧ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖਾਂਗਾ। ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੀ ਪਲ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੇਟ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਵਾਰਤਾ `ਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:
ਸਤਾਸੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਆਪਣੇ ਗਾਰਡਨ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਟੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਕਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨਾ। ਉਮਰ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਮੱਠਾ ਪੈਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਰਜੀਕਲ ਰੂਮ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ।
ਬੇਸ਼ੱਕ ਡਾ. ਮੁਖਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੰਦਰਾ ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਸਵੇਰ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਲਦੀ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਵਾਲੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਚਨ ਗਾਰਡਨਿੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਤਸੱਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ! ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਕਿਚਨ ਗਾਰਡਨਿੰਗ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ, ਦਵਾਈ ਦੇ ਅਸਰ ਜਿਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਕੋਮਲ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਹੈ।” ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਕਲਿਨਿਕਲ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਮਰ ਦੇ ਤਕਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਧੁੱਪ ਹੇਠ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥੀਂ ਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬਾਗਬਾਨੀ ਜੋ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਈ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾ ਸਕਦੀ।
ਉਹ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲਦੀ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਵਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ: ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਪਚਾਰ ਘੱਟ ਹੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਦੇਖਭਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਲੋਕ- ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕੋਮਲਤਾ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਬਾਗਬਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਲਚ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਬਚਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਊਰਜਾ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣਪ ਹੈ- ਭਾਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੋਵੇ।” ਦਵਾਈਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ; ਤੇ ਉਮਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਚਨ ਗਾਰਡਨਿੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਜ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਫਲ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਝਿਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਥੈਰੇਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਆਮ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹੱਥ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸਾਧਾਰਨ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਸਬਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦਾ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕਿਚਨ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਲਾਈਕੋਪੀਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਟਮਾਟਰ, ਸੰਘਣੇ ਖਣਿਜ ਵਾਲੇ ਸਾਗ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਸ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਚਨ ਗਾਰਡਨਿੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੁਕਮ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਰੁੱਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਉਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਘੱਟ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਗਾਓ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਲਿਨਿਕ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਖੇੜਾ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੋ ਸਥਾਈ ਹੈ।”

ਜੀਵਨ ‘ਚ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਲਈ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪੋਸ਼ਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਡਾ. ਨੰਦਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਮਰ, ਵਿਕਾਸ, ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਤੁਲਨ, ਵਿਭਿੰਨ, ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬੱਚਿਆਂ (0-2 ਸਾਲ) ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਨੁਕੂਲ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਅਤੇ ਇਮਿਊਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਆਇਰਨ-ਫੋਰਟੀਫਾਈਡ ਇਨਫੈਂਟ ਫਾਰਮੂਲੇ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ। ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਕ ਭੋਜਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਦਾਲਾਂ, ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਇਰਨ, ਜ਼ਿੰਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਚਰਬੀ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਲੂਣ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ (2-10 ਸਾਲ) ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬੌਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਡੇਅਰੀ, ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦਾਲਾਂ, ਅੰਡੇ, ਜਾਂ ਪਤਲੇ ਮੀਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਿਯਮਤ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਢੁਕਵਾਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੇ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਮੋਟਾਪਾ ਤੇ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਟੀਨੇਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੈਲੋਰੀ, ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਆਇਰਨ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ), ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਚਰਬੀ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਮਾਨਸਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਗਏ ਭੋਜਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥਾਂ (ਕੋਲਡ/ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕਸ) ਤੇ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਮੈਟਾਬੌਲਿਕ ਸਿਹਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਫਲ਼ੀਦਾਰ, ਗਿਰੀਦਾਰ, ਦਰਮਿਆਨੀ ਡੇਅਰੀ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੀਮਤ ਰਿਫਾਇੰਡ ਖੰਡ, ਲੂਣ ਤੇ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਗਲਾਈਸੈਮਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮੁੱਖ ਹਨ।
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਫਾਈਬਰ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਅਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਚਣਯੋਗ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਲਕੀ-ਫੁਲਕੀ ਖੁਰਾਕ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਲਟਰਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ (ਫਾਸਟ ਫੂਡਜ਼) ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਤੇ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ, ਮਿੱਠੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਸਨੈਕਸ, ਤਿਆਰ ਨੂਡਲਜ਼ ਅਤੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਮੀਟ ਵਰਗੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੇ ਵਧਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ ਹੁਣ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੈਲੋਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 50% ਜਾਂ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਪਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਟੀਨੇਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਪਤ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ, ਕਿਫਾਇਤੀ ਸੰਪੂਰਨ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਪਹੁੰਚ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ (ਫਾਸਟ ਫੂਡਜ਼) ਵੱਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕੁਝ ਉੱਚ ਆਮਦਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸਿਹਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਖਪਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਲਟਰਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ। ਕਈ ਅਧਿਐਨ ਉੱਚ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨੂੰ ਮੋਟਾਪਾ, ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੈਂਸਰਾਂ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਜੋਖਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਸਿਹਤ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਛੜੇ ਸਮੂਹਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਬੋਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਟਰਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਸਿੱਖਿਆ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ, ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।