ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜੁਗਤਾਂ ਬਨਾਮ ‘ਇਲੌਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ’

*ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨੇਅਰ: ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਕੋਲ 95 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ, ਪਰ ਅਰਬਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵੇਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਔਖੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਬਿਊਰੋ
ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਆਰਥਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਇਲੌਨ ਮਸਕ ਦੀ ਕੁੱਲ ਦੌਲਤ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (ਲਗਭਗ 95 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ “ਟ੍ਰਿਲੀਅਨੇਅਰ” ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੱਸਿਆ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਦੌਲਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ?
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਲੌਨ ਮਸਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਕੁਝ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅੰਕੜੇ ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਉਦਾਹਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਘੰਟੇ 10 ਲੱਖ ਡਾਲਰ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ 114 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਮਸਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਲਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਰਥਿਕ ਪੈਦਾਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਤਾਈਵਾਨ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਸਵੀਡਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੁਝ ਡਾਲਰਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ’ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਪੇਸਐਕਸ ਦਾ ਆਈ.ਪੀ.ਓ. ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦਾ ਧਮਾਕਾ
ਮਸਕ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਉਸ ਦੀ ਰਾਕੇਟ ਕੰਪਨੀ ਸਪੇਸਐਕਸ ਦੀ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਲਿਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਪੇਸਐਕਸ ਨੇ 75 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਈ.ਪੀ.ਓ. ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥੋਂ-ਹੱਥ ਲਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਲਗਭਗ ਦੋ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸਐਕਸ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਸਕ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਾਖ ’ਤੇ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ। ਕਈ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਇਸ ਨੂੰ “ਇਲੌਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਥਾਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇਲੌਨ ਮਸਕ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਮੀਰ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ?
ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਮਸਕ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਵਾਲ ਹੈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੋਬਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਵੇਚ ਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਉਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧੀ। ਅੱਜ ਐਪਲ, ਮਾਈਕਰੋਸਾਫਟ, ਐਮਾਜ਼ਾਨ, ਗੂਗਲ, ਮੈਟਾ, ਐਨਵੀਡੀਆ ਅਤੇ ਟੈਸਲਾ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਕੀਮਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਆਮ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸਥਾਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਰਨ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਖਰਚਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਡੀਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਫੂਡ ਬੈਂਕਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
ਕੀ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਟਿਕਾਊ ਹੈ?
ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਡੀ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਸਕ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਇੰਜਣ ਹਨ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਪੇਸਐਕਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕੇਟ ਬਣਾ ਕੇ ਪੁਲਾੜ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਟੈਸਲਾ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। ਸਟਾਰਲਿੰਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਰ-ਦਰਾਜ਼ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਲੋਚਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤਾਕਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਜਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਬਰਾਬਰੀ ਬਾਰੇ ਨਵੇਂ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਸਫੈਮ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਆਕਸਫੈਮ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਕਸਫੈਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਇੱਕ ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੇਠਲੇ ਅੱਧੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਸਮਾਨਤਾ ਹੋਰ ਵਧੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਛਾਲ ਨੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਅਨਿਸਚਿਤਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਇਲੌਨ ਮਸਕ ਦਾ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨੇਅਰ ਬਣਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵੇਂ ਆਰਥਿਕ ਸਮਰਾਜ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੱਕੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਵੱਡੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰਾ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਬੁੱਧੀ, ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ: ਕੀ ਇਸ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਫਲ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਗੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਗੇ? ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨੇਅਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਕਿੰਨਾ ਪੈਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ,
ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਹ ਵਧਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਆਖ਼ਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ?