ਬੋਲੀ ਜੋ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦਿਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ…

ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਕਾਗੋ
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ 26 ਜੁਲਾਈ, 2026 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਬਰਗ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਹਾੜੇ ਸਬੰਧੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਆ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਪਰ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਲਵਲੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ:

“ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਵਸ- ਬੋਲੀ ਜੋ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦਿਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।”
ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਵਸ ਉਂਝ ਤਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਫ਼ਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ 26 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਦਿਨ ਭਾਵੇਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਕਸਦ ਉਹੀ ਹੈ- ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੋਰ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲੇਟ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਸਦਕਾ ਰਾਜ ਲਾਲੀ ਬਟਾਲਾ, ਡਾ. ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਹੈਪੀ ਹੀਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਐਸੀ ਟੀਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਭਾਵੇਂ ਸ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਆ ਉਹ ਬੂਟਾ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਡਾ. ਆਤਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਡਾ. ਵਿਕਰਮ ਗਿੱਲ, ਸ. ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਬਸਾਤੀ, ਸ. ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਤੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਜ਼’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ “ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ” ਆਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਹਰ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ- ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਜਦਾ ਕਰੀਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਦੀ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੋਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ।
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਨੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਖਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ,
ਪਰ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ।
ਲਹੂ ਦਾ ਰੰਗ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿਸੇ ਨੇ
ਸਰਹੱਦ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ,
ਹਵਾ ਦਾ ਵਾ-ਵਰੋਲਾ ਆਇਆ, ਕਹਿੰਦਾ,
ਇੱਥੇ ਸਭ ਪੰਜਾਬੀ ਮਰੇ ਸਨ।
ਕਿਸੇ ਦਾ ਘਰ ਇੱਧਰ ਸੜਿਆ,
ਕਿਸੇ ਦਾ ਓਧਰ ਰਾਖ ਹੋਇਆ,
ਨਕਸ਼ੇ ਜਿੱਤ ਗਏ ਸਨ ਸ਼ਾਇਦ,
ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਨੇ
ਆਪਣੀ ਪੱਤ ਲਈ ਜਾਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ,
ਉਹ ਪਾਣੀ ਅੱਜ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ
ਦੱਸੋ, ਜਿੱਤਿਆ ਕੌਣ ਸੀ?
ਰਾਵੀ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ,
ਚਨਾਬ ਵੀ ਉਹੀ ਵਗਦਾ,
ਬਦਲੇ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਸ਼ੇ,
ਪੰਜਾਬ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਏ।

ਨਫ਼ਰਤ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ,
ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾ ਲਹਿੰਦਾ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਬੇਗਾਨਾ,
ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰੇ।
‘ਅਮਰ’ ਲਿਖਦਾ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ,
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬ ਵਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਓ ਵਾਅਦਾ ਕਰੀਏ- ਜ਼ਖ਼ਮ ਯਾਦ ਰੱਖਾਂਗੇ, ਪਰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਾਂਗੇ, ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲਿਖਾਂਗੇ।
ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਜੜੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਨ।
ਮਰੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਨ।
ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਨ।
ਧੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟੀ ਗਈ
ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਦ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਸਹਿਆ।
ਉਹ ਸਮਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਸੀ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਛਾਣਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਬਦਲੇ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਏ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਦਰਦਨਾਕ ਅਧਿਆਇ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਜ ਦਾ ਮਕਸਦ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਸਾਂਝੇ ਹਨ।
ਸਾਡੀਆਂ ਹੀਰਾਂ, ਮਿਰਜ਼ੇ, ਵਾਰਿਸ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸਾਂਝੇ
ਅਤੇ ਬਾਬੇ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਾਂਝੀ ਹੈ।
ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਸਾਂਝੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ,
ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਓ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣੇਗੀ।
ਇਸ ਮਹਾਨ ਉਪਰਾਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਰ ਉਸ ਸੱਜਣ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸਜਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ, ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਖਿੜਾਇਆ। ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਮੰਚਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਆਓ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਨਹੀਂ, ਸਾਲ ਦੇ ਹਰ ਦਿਨ ਜੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਈਏ।
ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਏ।
ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖੀਏ।
ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈਏ।
ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ।
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ।
ਮਨੁੱਖਤਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ।