ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ
ਫੋਨ:+91-9888799871
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਹਨ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕੈਪਟਨ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੇਚੈਨ ਹਨ ਜਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?
ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਅਜੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਤਾਈ। ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਦੱਸੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਖ਼ੈਰ! ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵੱਲੋਂ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ‘ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਨਕਸਲ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਾਓਵਾਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਨਕਸਲਵਾਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਅਖੰਡਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਆਲੋਚਨਾ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਹਿੰਸਾ, ਦੇਸ਼ ਤੋੜਨ ਲਈ ਭਰਤੀ, ਫੰਡਿੰਗ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਕਿਸਾਨ, ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ‘ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਨਕਸਲ’ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਕਿਰਨ ਰਿਜਿਜੂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿਣਾ ਪਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ‘ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਨਕਸਲ’ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਪਟਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਜਪਾ ਅੰਦਰਲੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਸਵਾਲ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿੱਥੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਨੂੰ ਕੀ ਚੁੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਮਈ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਉਹ ਨਤੀਜੇ ਦੇਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੇ ਭਾਜਪਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਚੋਣ ਜਾਤੀ ਸਮੀਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੇ ਚਰਚਾ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੀ। ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਕੈਪਟਨ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਜੇ.ਪੀ. ਨੱਢਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਨੱਢਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ ਮਸਲਿਆਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕੈਪਟਨ ਭਾਜਪਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਮਹੱਤਤਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਕਿੰਨੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ?
ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਕਾਂਗਰਸ ਬਣਾਈ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਮਨਪਸੰਦ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ’, ‘ਕੂਲ’ ਅਤੇ ‘ਅੰਕਲ ਅਮਰਿੰਦਰ’ ਕਹਿਣਾ ਇਸ ਚਰਚਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਲਚਸਪ ਸੀ; ਪਰ ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਉਸੇ ਮੌਕੇ ਆਪਣੀ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੁਹਰਾਈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ 2027 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਅਰਥ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਂਗਰਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਨਿਗਰਾਨ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਸਚਿਨ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਇਸੇ ਸਿਆਸੀ ਪੁਨਰ-ਵਿਉਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਜਪਾ ਅਜੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਆਪਣੇ ਬਲਬੂਤੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਤਾਕਤ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੰਮੇ ਸਿਆਸੀ ਜਾਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜੇ 2027 ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ, ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸੀ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀਮਤ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ
ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਛਾਣ ਨਿੱਜੀ ਸਾਖ, ਪੰਜਾਬੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਸਬੰਧੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ‘ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਨਕਸਲ’ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਭਾਜਪਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਕ ਮਾਓਵਾਦ ਦਾ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਇਤਰਾਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਾਇਜ਼ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਭਾਜਪਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।
ਫਿਲਹਾਲ ਕੈਪਟਨ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਆਸੀ ਥਾਂ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਬਚਾ ਰਹੇ ਹਨ?
ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਕੈਪਟਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਆਸੀ ਕਦਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਗਾ।