ਹੌਰਮੂਜ਼ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਤੱਕ: ਤੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੀ ਕਾਲ਼ੀ ਛਾਂ

*ਜੰਗ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਛਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਬਿਊਰੋ
ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਤੇ ਵੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਖ਼ਦਸ਼ਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਲੀ ਗਈ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਦਲਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਸਲ ਮੁੱਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਤੇਲ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਮੁੱਦਾ ਉਹ ਜੰਗ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜੰਗ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

ਹੌਰਮੂਜ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਧੜਕਣ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਹੌਰਮੂਜ਼ ਜਲ-ਡਮਰੂਮੱਧ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਜਿਹੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਕੀਰ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ, ਪਰ ਊਰਜਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਜਿਹੜੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਹਰ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
ਤੇਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵੀ ਇੱਕ ਕੀਮਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਪਲਾਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਘਟੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀਮਤ ਵਧਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਾ ਸਪਲਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਿੱਲ ਤੇਲ ਭਰਵਾਉਣ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਅਕਸਰ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ’ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟਰੱਕਿੰਗ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟਰੱਕਿੰਗ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਾਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਕਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਲਾਗਤ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਸਰ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਹ ਤੇਲ ਦੇ ਟੈਂਕਰ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਰ ਤੱਕ
ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਾਇਦ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ। ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ ’ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਗੱਡੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਟਰੱਕ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਡਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਊਰਜਾ ਦੀ ਲਾਗਤ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਦਬਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਮਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੋ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਭਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਪੰਜਾਬੀ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਹਰ ਲਹਿਰ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਾਹਰਲਾ ਨਹੀਂ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਨਹੀਂ। ਤੇਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੀਮਤ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਤਪਾਦਕਾਂ, ਰਿਫ਼ਾਈਨਰੀਆਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਮਸਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੇ ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉੱਪਰ ਧੱਕਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣ? ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜੰਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀ ਤੱਕ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਦਰ ਤੱਕ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਨ ਦੀ ਢੁਆਈ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਖ਼ਰਚਾ ਆਮ ਖਪਤਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕੋ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਖ਼ਰਚਾ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਵਾਲਾ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਖ਼ਤਰਾ ਸੌ ਡਾਲਰ ਨਹੀਂ। ਤੇਲ ਦਾ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ।
ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੀਮਤ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਜੇ ਕੀਮਤ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਦਬਾਅ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਜੰਗ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਹਾਣੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ, ਨਿਵੇਸ਼, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖੀ ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗ ਰੋਕਣੀ ਪਵੇਗੀ
ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਜੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਹਨ। ਊਰਜਾ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੀ।
ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਇਸ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਬਕ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਅੱਜ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੌਰਮੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਜਟ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬਜਟ ਕਿਸੇ ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਤੱਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਜੰਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗੋਲੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਰਸੋਂ-ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰ ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਧਮਾਕਾ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਗੂੰਜ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਆਮ ਘਰ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।