ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ: ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹੁਣ ਇੱਕ ਲੱਖ ਡਾਲਰ?

*ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ 1 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਫ਼ੀਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣੇ ਪੂਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਡਲ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ

ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਬਿਊਰੋ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਫ਼ੀਸ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਓ.ਪੀ.ਟੀ.- ੌਪਟiੋਨਅਲ ਫਰਅਚਟਚਿਅਲ ਠਰਅਨਿਨਿਗ (ੌਫਠ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ 1 ਲੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਲਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਰਸਮੀ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ 1 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਹਾਲੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ।
ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 2024-25 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 3,63,019 ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਸਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੌਮੀ ਸਮੂਹ ਸਨ।
ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਹੈ ਕੀ?
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਐੱਫ-1 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12 ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 24 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਟੈੱਮ ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਮਿਆਦ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਉਸ ਪੂਰੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੰਭਾਵਿਤ 1 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਨਿਯਮ, ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਰੀਕ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ੀਸ ਕੌਣ ਭਰੇਗਾ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ-ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਅਜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਲਾਗੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਫ਼ੀਸ ਸਮਝਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਅਰਜ਼ੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। 2024-25 ਵਿੱਚ 3.63 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰੋਤ ਬਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਬਚਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਇਦਾਦ ਤੱਕ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਉਸ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਅਚਾਨਕ 1 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਫ਼ੀਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਹਿਸਾਬ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਾਸ-ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਓਪਨ ਡੋਰਜ਼ 2025 ਮੁਤਾਬਕ 2024-25 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 11.77 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 55 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੀਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਮਕਾਨ, ਆਵਾਜਾਈ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਰਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਰਥਚਾਰੇ ’ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਤੋਂ ਐੱਚ-1ਬੀ ਤੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਐੱਚ-1ਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਐੱਚ-1ਬੀ ਵਰਗੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਵੀਜ਼ੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਐੱਚ-1ਬੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐੱਚ-1ਬੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 1 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਵਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪੜ੍ਹਾਈ, ਓ.ਪੀ.ਟੀ., ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਐੱਚ-1ਬੀ : ਹਰ ਪੜਾਅ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹਿਸਾਬ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ‘ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰੋ’ ਵਾਲਾ ਮਾਡਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਬਣਿਆ ਮਾਡਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ’ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਵੀਜ਼ੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਲੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜਾਵਾਂ ’ਤੇ ਵਧੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ 1 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਫ਼ੀਸ ਇਸੇ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਹਾਲੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਾਡਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹਦਾਰੀ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ?
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਵਾਲ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖ਼ਰਚਾ ਕਿੰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਜਾਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇਖ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮ, ਓ.ਪੀ.ਟੀ., ਸਟੈੱਮ ਓ.ਪੀ.ਟੀ., ਐੱਚ-1ਬੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇਗੀ।
ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ
ਜੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਬਰਤਾਨੀਆ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮ, ਫ਼ੀਸਾਂ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਮੁਲਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿੰਨਾ ਸਾਫ਼, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਭਵ ਰਸਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 1 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਓ.ਪੀ.ਟੀ. ਫ਼ੀਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਵੇਰਵੇ, ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਛੋਟਾਂ ਬਾਰੇ ਤਸਵੀਰ ਅਜੇ ਸਾਫ਼ ਹੋਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ; ਪਰ ਇੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਡਲ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੱਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਡਿਗਰੀ ਕਿੰਨੇ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿੰਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਕੀਮਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ-ਸਵਾਲ ਇਹ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?