ਮਨੋਜ ਝਾਅ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਦੌੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ: ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ। ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਸਾੜ ਕੇ ਉੱਪਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਛੱਡ ਕੇ। ਬਾਕੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇੱਕੋ ਹੈ- ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣਾ ਕਿ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਤੇਲ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਵੱਧ ਦਰਦ, ਉੱਨਾ ਵੱਧ ਵਿਕਾਸ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਬਚ ਜਾਣ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਤਾਂ ਨਹੀਂ!
ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਸਾਡੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸਾਥੀ ਵੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਟੀ.ਵੀ. ਸਕ੍ਰੀਨ ‘ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਸੱਚ ਲੁਕਾਉਣ’ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ਪੈਟਰੋਲ ਸੌ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਡੀਜ਼ਲ ਡੇਢ ਸੌ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਛਲਣ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਐਂਕਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਗਾਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤਾਲੀ ਵਜਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨੇਤਾ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਕਿਉਂ ਚਲਾ ਗਿਆ!
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਡੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਲੂ, ਟਮਾਟਰ, ਦਾਲ, ਦੁੱਧ, ਸਕੂਲ ਫੀਸ, ਸਿਲੰਡਰ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਹੁਣ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਗ ਕੈਂਪ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ‘ਮਹਿੰਗਾਈ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ’ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ, ਉਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਪਰ ਸਵਾਲ ਨਾ ਪੁੱਛੋ।
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸਾਨ ਅਸਮਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਪੈਟਰੋਲ ਦਾ ਭਾਅ ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾਲ ਬਣੇਗੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪੇਟ ਭਰਨਾ ਪਵੇਗਾ! ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੱਧ ਵਰਗ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ‘ਤੇ ਗੱਡੀ ਘੱਟ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਵੱਧ ਭਰਵਾਉਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਮੀ ਹੁਣ ਲੀਟਰ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ- “ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ, ਇੰਨੇ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਬਚ ਜਾਏਗਾ ਨਾ?”
ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਵੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਆਦਮੀ ਅੰਦਰ ਉਮੀਦ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਰੜਾ ਸੱਚ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਟੈਂਕੀ ਫੁੱਲ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ “ਦੋ ਸੌ ਦਾ ਪਾ ਦਿਓ” ਕਹਿੰਦੇ ਵੇਲੇ ਆਵਾਜ਼ ਹੌਲੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਾ ਦੂਜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ‘ਤੇ ਨਾ ਹੱਸ ਪਏ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ‘ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਪੈਟਰੋਲ ਪਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਮਸ਼ੀਨ ਵੱਲ ਉਸੇ ਡਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਅਦਭੁੱਤ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੇ ਪੈਟਰੋਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੰਨ ਲਵੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ-ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਵੱਲ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੰਨੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਜਲਾਉਣਾ ਸ਼ੌਕ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ‘ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ’ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਪਲਬਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਖ਼ਿਰ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਧੇ ਵੀ ਜੀਊਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਵੇ।
ਇੱਧਰ ਲੋਕ ਰਾਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਧਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਛਪਵਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਇਹੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਡ ਪਾਰਟੀ ਨਿਕਲ ਪਈ ਕਿ ਸੁਣੋ-ਸੁਣੋ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫੈਨ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੂਚਨਾ ਵਿਭਾਗ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਜਾਰੀ ਕਰੇ:
“ਪਿਆਰੇ ਨਾਗਰਿਕੋ, ਪੈਟਰੋਲ ਭਾਵੇਂ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਣ ਕਰੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚਾਂ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੋਲ ਲੋਕਤੰਤਰ; ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮਹਿੰਗਾ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਹਨ।”
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਜੀਬ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੀ ਰੰਗੀਨ ਫੋਟੋਕਾਪੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਕੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਦਿਖੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ‘ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਾਣੀ’ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਕਿਸਾਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲ ਨਹੀਂ, ਸਿੱਧਾ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕ ਦਾ ਲਾਕਰ ਉੱਗ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੀ ਧੋਤੀ ‘ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਘੱਟ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੱਧ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਟਰੈਕਟਰ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵਧੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਉਸਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਇਤਰ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਅਸਲੀ ਕਿਸਾਨ ਉਧਰ ਡੀਜ਼ਲ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਧਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕਿਸਾਨ ਡਰੋਨ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਦੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਸੋਈ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਸਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਵੇ। ਸਿਲੰਡਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਵਾਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਬਾਂਸਰੀ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਿਲੰਡਰ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਜਟ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ‘ਲਾਲ ਕਮਲ’ ਬਣ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਸਾਡੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸਾਥੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ‘ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਉਹੀ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਜਿਵੇਂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨਿਯਮ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੋਵੇ- “ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਹਰ ਵਧਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸੰਕਟ ਹੈ, ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਰੋਧੀ ਮਨੋ-ਵਿਰਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।
ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਬਜਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਬਜਟ ਉਸ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਬੈਂਕ ਬੈਲੈਂਸ ਦੇਖ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ‘ਤੇ ਮੀਟਰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਦਮੀ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪਵਾ ਕੇ ਉਸੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਸਟਾਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਟਿਕਟ ਕਟਵਾਈ ਹੋਵੇ।
ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੁਣ ਅਸਥਾਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਰੋਹਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇੱਕ ਦੌਰ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਪੈਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਔਕਾਤ ਦੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਸੰਭਵ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਖੋਜਕਾਰ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣ ਕਿ ਇੱਕਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ- ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਦੀ ਕੀਮਤ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੋਖ਼ਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਦ ਸ਼ਾਇਦ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹ ਦਰਜ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਚੰਦਰਯਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਲਗਾਤਾਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਕਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੇ!
(ਲੇਖਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹਨ)