ਪਿਛੋਕੜ
ਨੌਰਮਨ ਰੌਕਵੈੱਲ (1894–1978) ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਆਮ ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਵਨ-ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਬਚਪਨ, ਕੰਮ-ਕਾਜ, ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਲਾਂ, ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹੇ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
1954 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ‘ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਹੋਮ ਟਾਈਜ਼’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਸੂਟਕੇਸ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਰੌਕਵੈੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ: ਉਹ ਪਲ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ `ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਖੁਦ ‘ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਹੋਮ ਟਾਈਜ਼’ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ (ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਬਾਲਗ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਮਿੱਠੀ-ਕੌੜੀ ਤਬਦੀਲੀ)। ਸਰੀਰਕ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੰਧਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਅਕਸਰ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲੋਂ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ- ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼, ਸਾਂਝਾ ਭੋਜਨ, ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਰੁਟੀਨ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵਿਛੋੜਾ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲਗ ਬਣਨ ਲਈ ਦੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ `ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੌਕਵੈੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਇਸ ਆਮ ਵਿਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੂਟਕੇਸ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਭੂਤਕਾਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਲਈ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਨੌਰਮਨ ਰੌਕਵੈੱਲ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ `ਤੇ ‘ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਹੋਮ ਟਾਈਜ਼’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ 1954 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਘਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ `ਤੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮਹਾਨ ਕਲਾ ਅਕਸਰ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਅਸਲ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਵਾਲੀ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਦੂਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ `ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਟਕੇਸ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਉਹੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ: “ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖੰਭ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਖੰਭ ਉਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।” ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੀ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਸਾਂਝੇ ਭੋਜਨ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਆਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘੇ ਦਰਦਨਾਕ ਅਰਥ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਛੜਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਰੇਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ `ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ `ਤੇ ਰੁਕਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਪਈ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਫਰਕ ਹੈ। ਰੌਕਵੈੱਲ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜਾ ਆਰਜ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਪੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜਾ ਸਥਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਸਰੀਰਕ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੀ ਥਾਂ ਯਾਦਾਂ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ‘ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਹੋਮ ਟਾਈਜ਼’ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਰੌਕਵੈੱਲ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਹੈ- ਉਹ ਪਿਆਰ ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਦਰਦਨਾਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।