ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਿਆ

*220 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ; ਯੂਗਾਂਡਾ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਵਾਇਰਸ, ਨਵੀਂ ਵੈਕਸੀਨ ਤੋਂ ਉਮੀਦ
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਬਿਊਰੋ
ਕਾਂਗੋ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮੌਤ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 900 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਇਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 220 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਫੈਲਾਅ
ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਇਤੂਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਿੰਸਾ, ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਹੋ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਲਈ ਆਸਾਨ ਰਾਹ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਾਰਥ ਕਿਵੂ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਕਿਵੂ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਸਾਊਥ ਕਿਵੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਇਸ ਲਈ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਹੁਣ ਕਾਂਗੋ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 7 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਾਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ ਆਮ ਇਬੋਲਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੰਡੀਬੁਗਿਓ ਸਟ੍ਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੁਰਲਭ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਾਇਰਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਟ੍ਰੇਨ ਲਈ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮਨਜ਼ੂਰ-ਸ਼ੁਦਾ ਵੈਕਸੀਨ ਜਾਂ ਖਾਸ ਦਵਾਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਾਇਰਸ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਇਬੋਲਾ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ?
ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਉਲਟੀ, ਦਸਤ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਏਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਬੋਲਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ 100 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 25 ਤੋਂ 90 ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਸੀਮਤਾਈ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਬੋਲਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੈਕਸੀਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਏਰਵੇਬੋ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਬੋਲਾ ਦੇ ਜ਼ਾਇਰੇ ਸਟ੍ਰੇਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਇਰਸ ਬੰਡੀਬੁਗਿਓ ਸਟ੍ਰੇਨ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਵੈਕਸੀਨ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਇਸ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਾਲੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਵੈਕਸੀਨ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ ਕੰਮ ਜਾਰੀ
ਵਿਗਿਆਨੀ ਬੰਡੀਬੁਗਿਓ ਸਟ੍ਰੇਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਵੀਂ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਗਏ; ਪਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਪੜਾਅ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 9 ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗ਼ਰੀਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਸੰਕਟ
ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿੰਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਇਤੂਰੀ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਹਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਬੋਲਾ ਵਰਗੀਆਂ ਦੁਰਲਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ’ਤੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਅਣਜਾਣੇ ਅਤੇ ਦੁਰਲਭ ਵਾਇਰਸ ਵੀ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀ, ਮਜਬੂਤ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਿਸਪਾਂਸ ਸਿਸਟਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਕਾਂਗੋ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਟੀਮਾਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵਾਇਰਸ ਲਈ ਪੱਕੀ ਵੈਕਸੀਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।